Kapsamları ve uygulamaları tümüyle farklı olan tanı ve tedavi, kısa sürede ayrı disiplinler haline gelmiş ve Radyolojinin tanı ile ilgili dalına Diyagnostik Radyoloji,  tedavi ile ilgili dalına ise Radyoterapi adı verilmiştir. Kullandıkları  enerjilerin  benzer fiziksel ve biyolojik  etkilere sahip olmaları   nedeni ile başlangıçta bir başlık altında toplanmış bu iki dal arasında uygulamada hiçbir ilişki yoktur. Kanser tedavisinin temel yöntemlerinden biri olan radyoterapi, dünyada olduğu gibi ülkemizde de Radyasyon Onkolojisi adı ile ayrı bir anabilim dalıdır. Radyoterapinin  Radyasyon Onkolojisi adı altında ayrı bir uzmanlık dalı olmasıyla,  Radyoloji sözcüğü artık radyolojinin  tanı dalının karşılığı olarak kullanılmaktadır.

Diyagnostik radyoloji radyolojinin tanı dalına verilen isimdir. Kapsamı, radyan enerjinin ve radyoaktif maddelerin  tanı alanında kullanılmasıdır. Radyodiyagnozis,  Radyolojik tanı, Tanısal Radyoloji sözcükleri de aynı anlamı taşır. Temel yöntemi röntgendir. Daha sonra değişik enerji türlerinin kullanıldığı farklı fizik prensiplerine dayanan yöntemler gelişmiştir (Tablo-I.1). Bunlardan günümüzde daha çok Radyonüklid Görüntüleme (RG) adı ile anılan sintigrafi 1950 yılların başında kliniğe giren bir radyolojik tanı yöntemidir. Dünyada çoğunlukla radyolojinin bir alt dalı olarak görev yapan  radyonüklid görüntüleme ülkemizde, bazı ülkelerde olduğu gibi Nükleer Tıp adı altında ayrı bir ana bilim dalıdır. Ses dalgalarının kullanıldığı bir tanı yöntemi olan Ultrasonografi (US) ise 1970�li yılların başında yavaş yavaş kliniğe girmeye başlamıştır. X-ışınlarının bilgisayar teknolojisiyle birleşmesiyle radyolojide bir devrim yaşanmış ve 1972 yılında Bilgisayarlı Tomografi (BT) aygıtlarının kliniğe girmesiyle görüntülerin bilgisayarlarla oluşturulduğu yeni bir dönem başlamıştır. Bu dönemin en önemli ürünlerinden biride görüntü oluşturmada radyo frekans enerjisi ve manyetizmanın kullanıldığı Manyetik Rezonans Görüntüleme (MR)�dir. BT ve MR�de görüntüler bilgisayarlarla oluşturulur. US ve RG� de bilgisayarların görüntü oluşturmada önemli işlevleri vardır. Bilgisayar teknolojisinin röntgende kullanılması ile de görüntülerin tümüyle dijital olarak elde edildiği Dijital Röntgen geliştirilmiştir.

Bu nedenle görüntülerin Gümüş Bromür emilsiyonu sürünmüş röntgen filmleri üzerinde oluştuğu klasik yöntemimiz olan röntgene,  Konvansiyonel röntgen adı da verilir.

Röntgen dışında kalan diyognostik radyoloji yöntemleri başlangıçta İngilizce "imaging" sözcüğünün çevrisi olabilecek Görüntüleme başlığı altında toplanmıştır. Görüntüleme,  sözcük anlamı olarak organ ve dokuların bir resim şeklinde gösterilmesidir. Bu açıdan bakıldığında röntgenin görüntülemenin temel tanı yöntemi olması gerekir.

Yeni yöntemlerin olağanüstü performanslarına,  başlangıç heyecanıyla verilmiş bir ayrıcalık gibi görünen görüntüleme adı,  belki dikkati çekmesi yönünden yararlı olmuştur. Gerçekten yeni yöntemler yalnız diyagnostik radyolojinin değil tanının boyutlarını da çarpıcı bir biçimde değiştirmiş ve tıpta yeni ufuklar açmıştır. Ancak tüm bu ilerlemeler röntgenin temel tanı yöntemi olma gerçeğini değiştirmez. Ayrıca yeni yöntemler yüksek veriler taşısalar da diyognostik radyoloji kurallarına ve birbirlerine sıkı sıkıya bağlıdırlar; bu nedenle taşıdıkları bilgilerin nitelik ve niceliklerine bakılmaksızın bir bütünü,  diyagnostik radyolojiyi,  oluşturan temel yöntemler olarak değerlendirmelidirler.                  

                  Tablo 1.1:  Radyolojide  Temel  Yöntemler                                

Geliştirilmiş radyolojik yöntemlerle lezyonların ve ona ulaşacak yolların çok  iyi görüntülenmesi ile birlikte,  iğne ve kateter teknolojisindeki daha az travmatize edici yöndeki gelişmeler,  insan vücuduna tanı ve tedavi amacına dönük bir çok ince cerrahi girişimin uygulandığı yeni bir radyolojik dalın doğmasına yol açtı.

Girişimsel radyoloji adı verilen bu dalda radyolojik yöntemlerin kılavuzluğunda organizmaya tanı amacıyla biyopsi,  tedavi amacıyla abse drenajı,  damar darlıklarını genişletilmeleri ve embolizasyon gibi uygulamalar yapılar.

Diyagnostik radyaloji yöntemlerinde görüntüler,  bir kısmı iyonizan olan,  değişik radyan enerjiler aracılığıyla oluşturulur (Tablo 1.2). Bunlardan başka,  başlıca memenin incelendiği termografi ve transillüminasyon yöntemlerinde ise sırasıyla kızıl  ötesi ve görülebilir bir ışık kullanılır. Bu yöntemler dar kullanım alanları ve tartışmalı diyagnostik değerleri nedeniyle fazla önem taşımazlar.

HAZIRLAYAN

Hatice  ALBAYRAK

KAYNAKLAR

1.      Prof. Dr. Enver TUNCEL. Klinik Radyoloji Temel Tanı Yöntemleri, Güneş&Nobel Yayınları, İstanbul, 1993.

2.      Prof. Dr. Mustafa GÜLEÇ. Radyodiyagnostik Fiziği, Erciyes Üniversitesi Yayınları, Kayseri, 1995.

3.      Doç. Dr. Orhan OYAR. Radyolojide Temel Fizik Kavramlar, Nobel Tıp Kitapevi, İzmir, 1998.

4.      Bilim ve Teknik, Şubat 2001.