Bir testere dişi jeneratörü  bir relaksasyon ossilatörüdür. Relaksasyon ossilatörleri sinüsoidal olmayan tekrarlanabilir dalga biçimleri üreten düzeneklerdir.

            Testere dişi gerilimi, tepe değerine nispeten yavaş yükselen, bu değerden başlangıç değerine yükselme zamanına göre çok hızlı düşen bir gerilim biçimidir ve bir kondansatörün yavaş yüklenmesi, hızlı boşalması ile elde edilebilir.

            Basit bir testere dişi jeneratörü Şekil e1 de görüldüğü gibi bir kondansatör , bunun uçlarına bağlanmış bir neon tüpü ve bir dirençten oluşur. 

                Şekil 1. Testere dişi jeneratörü , ideal ve gerçek dalga şekilleri.

   Ossilatörün uçlarına V_a gerilimi uygulanırsa, kondansatör R_a direnci üzerinden dolmaya başlar ve gerilim, T_r süresi boyunca  eksponansiyel olarak artar ve V_f          

değerine kadar yükselir. V_f aynı zamanda neon tüpünün ateşleme gerilimidir. Gerilim V_f ye ulaştığı anda tüp direnci aniden düşer ve kondansatör tüp üzerinden hızlıca deşarj olur ve gerilim,

değerine kadar düşer. Kondansatör gerilimi neonun sönme gerilimine kadar düştüğünde tüp iletkenliğini yitirir ve kondansatör yeniden dolmaya başlar. İşlem aynı periyodda tekrarlanarak devam eder.

            Kondansatörün hangi hızda dolup-boşalacağını devrenin   = RC  zaman sabiti belirler. Dolayısıyla  zaman sabiti ayarlanarak testere dişi dalganın periyodu ( veya etki süresi) kontrol edilebilir.

            Bu tür jeneratör , neon tüpünün ateşlenme ve sönme gerilimlerinin kararlı olmaması nedeniyle nadiren kullanılır.

            Daha kararlı ve iyi çalışan testere dişi jeneratör, neon tüp yerine bir tayratron lamba veya vacum tüp devresi kullanılarak yapılabilir.

                Şekil ek 3.5. Tayratron kullanılarak yapılmış bir testere dişi gerilim jeneratörü

            Tayratron lambanın sönüm voltajı 15 V kadar küçük olup, ateşleme gerilimi grid geriliminin kontrol edilmesi ile kolayca ayarlanabilir. Bu nedenle testere dişi gerilimin genliği kolayca değiştirilebilir. Gerilimin etkinlik süresi (duration time) ise C kondansatörlerinin değiştirilmesi ve R_a direncinin ayarlanması ile kontrol edilebilir.

            KULLANILACAK OSSİLOSKOP

            Deneyde kullanılacak ossiloskopun ön panel görüntüsü Şekil 1de verilmiştir. Bu ossiloskopta çift ışın bulunmaktadır. Dolayısıyla aynı anda iki farklı dalga şeklini görebilmek mümkündür.

            1          A kanalı girişi

            13         B kanalı girişi

            2          A kanalı AC, DC, GND (topraklama) seçim tuşu

            14         B kanalı AC, DC, GND (topraklama) seçim tuşu

            4,5        A kanalı amplifikatörü amplifikasyon oranı seçme anahtarları

            10,11    B kanalı amplifikatörü amplifikasyon oranı seçme anahtarları

            7          Düşey mode seçme anahtarı

            8          Aletin toprak girişi

            12         Demet bulucu

            15         Süpürme gerilimi frekans (tetikleme frekansı) değiştirme anahtarı

            16         Dış tetikleme girişi

            17         Zaman geciktirme devresi ayar anahtarı

            18         Demeti X doğrultsunda  kaydırma potansiyometresi

            19         Çalışma modu seçme anahtarı

            20,22    Zaman geciktirme pozisyon anahtarı

            21         Şekli dondurma ayar potansiyometresi

            22         Source seçim anahtarı

            24         Kuplaj seçme anahtarı

            25         B kanalı Y pozisyon ayar potansiyometresi

            26         Tetikleme seviyesi ayar potansiyometresi

            27         A  kanalı Y pozisyon ayar potansiyometresi

            28         Demet odaklama ayar potansiyometresi

            30         Açma anahtarı

            31         Demet şiddeti ayar potansiyometresi

            32         Alete güç geldiğini gösteren LED

            GENEL KULLANIM BİLGİLERİ

            Alet açma anahtarı kullanılarak açılır ve ısınması için 1-2 dakika beklenir. Demet şiddeti ayar potansiyometresi kullanılarak demet şiddeti minimum olacak şekilde ayarlanır. Demet şiddetinin çok fazla olması ekran fosforunun kısa sürede bozulmasına neden olur. Demet odaklama ayar potansiyometresi kullanılarak demetin net ve ince görünmesi sağlanır.

Bu ayarlardan sonra alet incelenecek gerilimin kanallardan birine bağlanmasına hazır hale getirilmiş demektir.

            Prob alete bağlanmadan önce A kanalı (veya B kanalı) amplifikatörü seçme anahtarının en yüksek konumda (5 V/cm) olduğu mutlaka kontrol edilmelidir. Yüksek bir gerilim kanal girişine, yüksek amplifikasyon konumunda bağlanırsa amplifikatör devreleri yanabilir.

            Probun alet girişi önce bağlanmalıdır. Daha sonra Prob ucundaki krokodil gerilim ölçülecek yerdeki toprağa öncelikle bağlanmalı, prob ucu bundan sonra gerilim incelenecek noktaya temas ettirilmelidir. Ossiloskop kullanılırken bu bağlantı sırası alışkanlık haline getirilmelidir.

            DİKKAT: Prob üzerindeki attenuator anahtarının 1X konumunda olup olmadığını kontrol ediniz. Eğer Prob seçme anahtarı 10X konumunda ise cihaza giren gerilim 10 defa küçültülerek alete giriyor demektir.

            İncelenen dalga şekli ekranda çok küçük genlikli görünüyorsa  A kanalı (veya B kanalı) amplifikatör seçme anahtarı kademe kademe , büyükten küçüğe doğru değiştirilerek, dalga şeklinin ekranda en uygun durumda görünmesi sağlanır.

            Eğer şekil çok sağa veya çok sola kaymış biçimde ise X doğrultusunda kaydırma ayar potansiyometresi kullanılarak şeklin ekranda ortalanması sağlanır.

            A kanalına girilen dalga biçimi  Y doğrultusunda kaydırma ayar potansiyometresi kullanılarak ekran üzerinde aşağı yukarı kaydırılabilir. B kanalı da aynı işlevi yapabilen ayrı bir ayar potansiyometresine sahiptir.

            Eğer ekrandaki dalga şekli çok sık tekrarlanmış biçimde görünüyor ve dalga şekli iyi gözlenemiyorsa, süpürme devresi frekansı giren gerilimin frekansı ile uyum halinde değil demektir. Bu durumda, süpürme gerilimi frekans ayar anahtarı değiştirilerek, şeklin ekranda en uygun biçimde görünmesi sağlanır. Bu yapıldığında giren gerilimin frekansı ile süpürme geriliminin frekansı uyum halindedir denir.