Hepimizin bildiği gibi zaman mefhumu Einstein'in izafiyet nazariyesinde belirtildiği üzere maddenin hareketine bağlıdır. Zamandan bahsedebilmek için bir hareket in olmasızarûrîdir. Maddenin yaratılmasıyla beraber "zaman"da yaratılmıştır. Kâinatın ilk saniyeleri içindeki değişmelerini ve günümüz kâinatının oluşmasını BİG BANG (büyük patlama) nazariyesinin ışığı altında bir dizi resimle inceleyebiliriz:

Resim 1: Yaratılışın ilk 10^-43 saniye içerisinde Big Bang de bir noktadan bir ızgaranın açılıp yayılması gibi görünmektedir. Kâinatın şekilde görülen durumu alabilmesi için sadece 10^-43 saniye geçmiştir. İlim adamları bu zaman esnasında kâinatın bir plân ve program dahilinde basit bir yapıdan kompleks bir yapıya dönüştüğünü düşünmektedirler. Günümüz kâinatında birçok farklı taneciğin maddeyi meydana getirdiği ve dört farklı kuvvetin, maddenin davranışına tesir ettiği bilinmektedir. Bu dört kuvvet: Çekim kuvveti, Elektromanyetik kuvvet, Nükleer kuvvet ve zayıf kuvvet. Big Bang'tan sonra saniyenin ilk dilimlerinde dört kuvvetin esasını teşkil eden sadece tek kuvvet "birleşik kuvvet" mevcuttur. Temel (esas) kuvvetler ve parçacıklar küre şekliyle gösterilmiştir. 1979'da "Nobel Ödülü" alan Pakistanlı Fizikçi Abdüsselâm zayıf kuvvet ile elektromanyetik kuvvetin tek bir kuvvetin değişik görünümü olduğunu ispatlamıştır. Bugün dünya çapında fizik laboratuvarlarında yukarıda bahsedilen dört kuvvetin kâinata hükmeden tek bir kuvvetin değişik görünümleri olduğu fikrini ispatlamak için çalışmalar yapılmaktadır.

Resim 2: Hayâl edilemeyecek kadar çok küçük bir zaman aralığı olan büyük patlamadan sonra 10^-43 ile 10^-35 saniye arasında kâinat hâlâ aşırı derecede sıcaktır. (Kırmızı bulutlar aşırı sıcak radyasyon denizini temsil eder.) Parçacıklar hâlâ, üstte ve sağ tarafta morumsu kırmızı kümeler ve sarı kıvılcımlarla temsil edilen, aralarında ayırd edici herhangi bir vasıf olmayan "nükteer-zayıf-elektromanyetlk kuvvetler" ile çarpışmaktadırlar. Bununla beraber kâinat, çekim kuvvetinin ayrı bir kuvvet 'olduğu vasata kadar yeterince soğumuştur. Bu resimde çekim kuvveti sol üst tarafta biri diğerini geçen iki parçacığın kuyrukları arasında hareket eden yeşilimsi kıvılcımlar olarak gösterilmiştir. Farklı parçacıklar değişik şekillerle ifade edilmiştir. Parlak sarı yıldızımsı şekilde temsil edilen elektron bugün atomlarda mevcuttur. Parçalanmış küreler olarak gösterilen Quarklar daha sonra birleşip proton ve nötronları teşkil ederler. Bu zaman esnasında quarklar ve elektronlar hâlâ birbirine değişebilmektedirler. Zaman bakımından bu an fizikte daha ileri bir araştırmayı gerektirir.

Resim 3: Şimdi kâinatın devam eden soğumasından dolayı birçok değişikliklerin vuku bulduğu bir zaman periyoduna gelmiş bulunuyoruz. Nükleer kuvvet şimdi tek başına mevcuttur ve resimde sağ tarafta quarklar arasında (mavimsi kıvılcımlar) olarak faâliyet gösterir. Elektromanyetik ile zayıf kuvvet hâlâ birleşik olup üstte birbirine geçiş yapabilen iki quark arasında ve ayrıca bir quark bir elektron arasında reaksiyona girerler. Bu periyodun başlarında manyetik monopöller (tek kutuplar) yani ön plânda görülen küreler, farklılaşmanın çeşitli safhalarında fezanın belli bölgeleri arasında teşekkül ederler. Bu periyodda düşünülmüş diğer bir yapı da, ön tarafta bir ilmek olarak gösterilen, bugünkü herhangi bir galaksinin sahip olduğu yoğunlukta şerit benzeri bir kütle yoğunlaşmasıdır.

Resim 4: 10^-10 - 10^-5 saniye: Bu resim saniyenin on trilyonda birinden yüzbinde birine kadar geçen zaman içerisinde vuku buian hâdiseleri göstermektedir. Radyasyon (ısı) düşmeye devam ederken, şimdi birleşik olan elektromanyetik ye zayıf kuvvet iki ayrı kuvvet olarak görülür. Ön tarafta sağda iki quark sadece elektromanyetik kuvvet (morumsu kırmızı kıvılcımlar) vasıtasıyla birbirine tesir ederler. Sol tarafta başka quarklar zayıf kuvvet (sarı kıvılcımlar) vasıtasıyla birbirinin hareketine tesir eder. Bu periyodun sonuna doğru, kâinat muhtemelen saniyenin yüzünde biri yaşındadır. Quarklar (üstte) protonları, nötronları ve diğer tanecikleri meydana getirmek için bir araya gelmeye başlarlar.

Resim 5:10^-5 saniye ile 3 dakika arası: Saniyenin yüzbinde biri esnasında kâinat bilinen halini almaya başlar. Bilinen bütün tanecikler artık mevcuttur. Quarklar birleşip proton ve nötronları (küreler) meydana getirirler. Bununla beraber kâinat proton ve nötronların bir araya gelerek atomun çekirdeğini teşkil etmelerine müsaade etmeyecek kadar çok sıcaktır. Bu şartlarda meydana gelen bir çekirdek çarpışmalarla, üst solda vuku bulduğu gibi, hemen parçalanır. Resimdeki diğer partiküller bugünkü davranışların benzerlerini yapmaktadırlar. Meselâ solda, alt karede (en küçük küre) nötron; bir proton bir elektron (sarı çapraz işareti) ve kütlesiz antinötrinoya (mavi) parçalanır. Bu radyoaktif faâliyette zayıf kuvvet rol oynar. Elektronlar ve diğer partiküller fezaya yayılırlar.

Resim 6: Büyük patlamadan takriben üç dakika sonra kâinat, proton ve nötronların bir araya gelerek atomun çekirdeğini teşkil etmesi için kâfi derecede soğumuştur. Bununla beraber sıcaklık atom meydana gelmesine imkân vermeyecek kadar yüksektir. Şayet bir elektron bir çekirdek etrafında atomu oluşturmak için yörüngeye girerse sol üst köşede olduğu gibi çarpışmalarla birbirinden uzaklaşırlar. Galaksilerin çekirdeğini teşkil eden, resmin üst tarafındaki mavimsi bulut şekliyle temsil edilen, kütle konsantrasyonu günümüzde dahi mevcuttur.

Resim 7: Big Bang'tan 500.000 sene sonra sıcaklık, taneciklerin atomları teşkil etmesi için müsait hale gelmiştir. Şimdiye kadar radyasyonun hasıl ettiği basınç, parçacıkların yıldız benzeri büyük yoğunlukları teşkil etmelerini engellemiştir. Fakat atomlar yaratıldığında madde, radyasyonun bu basıncından müteessir olmaz. Böylece çarpışma safhası ve yoğunlaşma başlayabilir. Çok uzun zaman sonra çekim kuvveti vasıtasıyla çift sistemler meydana gelir (en üstte).

Resim 8: Bir feza teleskopu, dev bir gaz kümesi ve bir yıldız tarafından aydınlatılan halkalı gezegen sistemi. Bu resim kâinatın şu andaki durumunun çok küçük bir parçasının temsilidir. Bugün fizikçiler nazariye ve tecrübeye dayanarak kâinatın ilk zamanlarına ait bilgilerini genişletmeye çatışıyorlar. Birçok nazariye 10 -43 ile 10-35 saniye arasında kâinatın durumunu açıklayan GUT (Büyük Birleştirme Nazariyesi)' un teferruatını ortaya çıkarmaya çalışmaktadırlar. Yapılmakta olan çalışmalara birkaç misal verecek olursak: Bazı fizikçiler kâinatın başlangıcında yaratılan tanecikleri araştırırken, bazıları da bugün kâinatta vuku bulan hadiseleri araştırmak suretiyle Büyük Birleştirme Nazariyesinin ihtimallerini tecrübe etmektedirler.