|
Yıldız Evriminin Son Evreleri |
|
|
|
|
Yazar fizik
|
|
Perşembe, 19 Haziran 2008 |
|
Bir
yıldızın evrimindeki aşamalar büyük ölçüde iki etmene bağlıdır. 1) Cismin
kütlesi 2) Cismin yakın bir çift yıldız sisteminin bileşenlerinden biri olup
olmadığı. Tekil halde bulunan ve kütlesi Güneş’inkinin 1,4 katından daha küçük
olan bir yıldız, sıcak bir çekirdek halinde kaldığında, genellikle bir kımızı
devden bir “beyaz cüceye” dönüşür. Bu yoğun çekirdek beyaz cüce yıldızın
kendisidir; genleşen ve geçici olarak yıldızı çevreleyen gaz kabuğuna ise
“gezegensel bulutsu” denir. birbirine yakın iki yıldızdan oluşan bir çift
yıldız sisteminde ise küçük yıldız beyaz cüceye dönüşürken, büyük yıldız bir
kırmızı dev halini alır. Bu arada beyaz cücenin devin dış katmanlarındaki
malzemeleri kendine doğru çekmesiyle, beyaz cücede termonükleer reaksiyonlar
başlar. Bu tepkimeler, birikmiş malzemeleri kısa ama şiddetli bir patlamayla
püskürterek yıldız “nova1ya dönüşür. Kütlesi Güneş’ininkinin beş katından daha
büyük olan tekil yıldızlarda, çekirdeğindeki füzyon olayları sonucunda,
yıldızın dış katmanlarının şiddetle patlaması “süpernova” haline gelmesine
neden olur. Süpernova patlamasından sonra çekirdek “nötron yıldızı” halinde
kalabilir. Pek çok nötron yıldızı, çok düzenli aralıklı kısa darbeler biçimine
radyo ışınımı salar. Bu tür yıldızlara “pulsar” denir. Süpernova artığının
kütlesi, Geüneş’in kütlesinin 2-3 katı kadarsa, bu kütle iç çökmeyi sürdürür ve
sonuçta kütle çekimi alanı tüm madde ve enerji biçimlerini kapacak güçlü bir
“kara delik” haline gelir (Ana Britannica).
|